Τριγωνοποίηση (triangulation)

Από το χώρο της κοινωνικής ψυχολογίας και της συμπεριφοράς των ομάδων είναι γνωστό ότι, όταν σε μια ομάδα υπάρχει σύγκρουση ανάμεσα στα δύο μέλη, ένα τρίτο μέλος προστίθεται στη δυάδα έτσι ώστε να αποφευχθεί η ένταση μεταξύ των δύο μελών. Η σύμπραξη των δύο μελών ξεχωριστά από το τρίτο μέλος ονομάζεται “συνασπισμός». Η είσοδος του τρίτου μέλους στη δυάδα μειώνει την ένταση και εξασφαλίζει τη διατήρηση και την ισορροπία του συστήματος (Nichols & Everett, 1986, σελ. 127). 

Ο Gamson (1964, σελ. 85) ως «συνασπισμό» ορίζει την από κοινού χρήση ιδιοτήτων για τον καθορισμό του αποτελέσματος σε μια κατάσταση στην οποία εμπεριέχονται περισσότερα από δύο άτομα. Ο ίδιος αναφέρει ότι οι συνασπισμοί γίνονται στις ακόλουθες περιπτώσεις:
* Όταν πρόκειται να ληφθεί μια απόφαση και περισσότερα από δύο μέρη ενδιαφέρονται για το αποτέλεσμα.

* Όταν καμία λύση δεν είναι εξίσου ικανοποιητική για όλους.

* Όταν κανένα από τα μέλη δεν έχει τη δυνατότητα να επιβάλλει στους άλλους τη θέση του.

* Όταν κανένα από τα μέλη δεν έχει τη δυνατότητα να ασκήσει βέτο, να μπλοκάρει δηλαδή την απόφαση των άλλων είτε μεμονωμένα είτε σε συνδυασμό.

Ο Caplow (1968) υποστήριξε ότι, όταν σε μια τριάδα η δύναμη είναι άνιση αλλά τα δύο αδύναμα μέλη θεωρούν ότι εάν ενωθούν μπορούν να ξεπεράσουν το ισχυρότερο μέλος, τότε τα αδύναμα αυτά μέλη μπορεί να συντονιστούν. Ο τρόπος αυτός συνασπισμού παρατηρείται στις οικογένειες που λειτουργούν με ανταγωνιστικό τρόπο. Επειδή οι περισσότερες οικογένειες είναι πατριαρχικές, δεν αποτελεί έκπληξη το ότι οι συνασπισμοί δημιουργούνται κυρίως ανάμεσα στη μητέρα και το παιδί.
Οι συνασπισμοί στην οικογένεια σχηματίζονται συχνά με στόχο την απόσπαση συναισθηματικής υποστήριξης. Η διαφοροποίηση αυτή έναντι των άλλων συστημάτων είναι σημαντική στη θεραπεία οικογένειας. Ο Haley (1976) ήταν από τους πρώτους που χρησιμοποίησαν την έννοια του συνασπισμού στη θεραπεία οικογένειας. Ο ίδιος όρισε το συνασπισμό ως συμμαχία που κάνουν δύο μέλη με σκοπό να προστατεύσουν τον εαυτό τους ή να στραφούν εναντίον ενός τρίτου που απειλεί το σύστημα. Η σύζυγος, για παράδειγμα, «συμμαχεί» με τη μητέρα της ή με ένα παιδί εναντίον του συζύγου. Ο Haley διαφοροποιεί τη σύνδεση αυτή από συνδέσεις μεταξύ δύο ατόμων που γίνονται επειδή υπάρχουν κοινά ενδιαφέροντα, και στις οποίες δεν συμμετέχει το τρίτο πρόσωπο.
Και ο Bowen (1978) παρατήρησε ότι τα δυαδικά συστήματα τείνουν να γίνονται τριαδικά όταν βρίσκονται υπό στρεσογόνες συνθήκες. Διάφοροι παράγοντες προκαλούν συχνά στρες και συγκρούσεις στο σύστημα της οικογένειας. Έτσι, οι τριαδικοί συνασπισμοί, ή «τριγωνοποίηση» όπως λέγεται (triangulation) αποτελούν βασικό στοιχείο στη δομή της οικογένειας. Ο Bowen (1978, σελ. 425) ορίζει την τριγωνοποίηση ως τις συναισθηματικές δυνάμεις που «πηγαινοέρχονται» συνεχώς ανάμεσα σε τρεις πόλους. Ένα συναισθηματικό σύστημα βρίσκεται σε μια διαρκή κατάσταση μετακίνησης, καθώς το πιο άβολο σύστημα τείνει να εγκαταστήσει μια περισσότερο σταθερή κατάσταση συναισθηματικής εγγύτητας ή απόστασης. Όταν το πιο άβολο σύστημα αποκτήσει κάποια ισορροπία, καταστρέφεται η ισορροπία των δύο άλλων, οπότε αρχίζει ξανά η κίνηση από το νέο, πιο άβολο με τη σειρά του σύστημα.
Τριγωνοποίηση μπορεί να συμβεί με τα υποσυστήματα της πατρικής οικογένειας ή με υποσυστήματα προηγούμενων οικογενειών (transgeneration). Στο χώρο της κλινικής ψυχολογίας έχουν επισημανθεί τριγωνοποιήσεις που φτάνουν μέχρι τρεις γενεές. Παρόλο όμως που μπορεί να υπάρχουν πολλές τριγωνικές σχέσεις σε μια δεδομένη περίοδο, μία σχέση είναι η πιο κεντρική σε κάθε πυρηνική οικογένεια. Το κεντρικό αυτό τρίγωνο εξασφαλίζει την ισορροπία στη λειτουργία της οικογένειας.
Η ύπαρξη τριγωνικών σχέσεων, όπως αναφέρθηκε, είναι ένα συνηθισμένο φαινόμενο στη δομή της οικογένειας. Οι τριγωνοποιήσεις προκαλούν προβλήματα όταν υπάρχουν συγκρούσεις και δημιουργούνται εντάσεις μέσα στην οικογένεια, οπότε οι συνασπισμοί αυτοί τείνουν να παίρνουν μόνιμο χαρακτήρα. Συχνά σε μια οικογένεια δημιουργούνται παροδικοί συνασπισμοί οι οποίοι επιβάλλονται από ορισμένες καταστάσεις. Μια μητέρα, λόγου χάρη, μπορεί να δημιουργήσει στενή σχέση με ένα παιδί όσο διάστημα αυτό είναι άρρωστο. Ο πατέρας, επίσης, μπορεί να έχει μια στενή σχέση με το γιο του ενόσω προσπαθεί να τον βοηθήσει να ξεκινήσει την επαγγελματική του σταδιοδρομία. Οι συνθήκες όμως αυτές συνήθως είναι παροδικές, και όταν πάψουν να υφίστανται, οι υγιείς οικογένειες επανέρχονται στην αρχική τους κατάσταση.
Σε πολλές περιπτώσεις οι τριγωνοποιήσεις διατηρούνται και μετά την αποχώρηση από την οικογένεια ενός μέλους το οποίο αποτελεί το τρίγωνο. Έτσι διαμορφώνεται ένα μέρος από τις τριγωνοποιήσεις μεταξύ των γενεών. Σε πολλές περιπτώσεις ο ρόλος τον οποίο κατέχει ένα μέλος σε μια τριγωνική σχέση τείνει να επαναλαμβάνεται και μετά την επιλογή συντρόφου και αργότερα στη δομή της οικογένειας που το μέλος αυτό θα διαμορφώσει. Η επιλογή συντρόφου, όπως αναφέραμε, δεν είναι τυχαία εξαρτάται από αυτό που το άτομο διαμόρφωσε στην πατρική του οικογένεια. Όπως φαίνεται στο σχήμα, ένα τρίγωνο στην οικογένεια καταγωγής επηρεάζει την επιλογή του συντρόφου και καταλήγει επίσης σε ένα παρόμοιο τρίγωνο στη νέα οικογένεια.
Η τριγωνοποίηση μπορεί να εκφραστεί με δύο τύπους: (α) με τη μορφή του συνασπισμού δύο μελών εναντίον ενός τρίτου· (β) με την εκδήλωση κάποιου προβλήματος από ένας μέλος· σε αυτή την περίπτωση η τριγωνοποίηση στην οικογένεια προκύπτει όταν ένα μέλος αναπτύσσει προβλήματα στη συμπεριφορά του. Το μέλος που αναπτύσσει προβλήματα στις δυσλειτουργικές οικογένειες είναι συνήθως το παιδί. Συχνά συμβαίνει οι γονείς να έχουν προβλήματα στη σχέση τους και να υπάρχει ο κίνδυνος να διαλυθεί το σύστημα του ζευγαριού· σε τέτοιες περιπτώσεις το παιδί εκδηλώνει κάποιο πρόβλημα, όπως σχολική αποτυχία, ψυχοσωματικά συμπτώματα ή παραβατική συμπεριφορά. Επισύροντας την προσοχή τους στο δικό του πρόβλημα, το παιδί αποσπά τους γονείς του από τα προβλήματα που έχουν στη σχέση τους. Με τον τρόπο αυτό το παιδί τριγωνοποιείται με τους γονείς, υπεισέρχεται δηλαδή στη σχέση τους για να τους προστατεύσει (Burnham, 1986, σελ. 45).
Στην πυρηνική δυσλειτουργική οικογένεια το κεντρικό τρίγωνο περιλαμβάνει συνήθως ένα παιδί στο οποίο ανατίθεται ρόλος γονέα (parentification) ή ένα άτομο που εξοβελίζεται από το σύστημα και στο οποίο ανατίθεται το πρόβλημα. Αυτό το άτομο αποκαλείται «αποδοπομπαίος τράγος».

Από το βιβλίο της Βασιλική Παπαδιώτη-Αθανασίου: “οικογένεια και όρια”, συστημική προσέγγιση, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα.logo only ai BLACK

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s