Έννοια του συστήματος

Η λέξη «σύστημα» χρησιμοποιείται με πολλές έννοιες. Αναφερόμαστε σε κοινωνικά συστήματα, πολιτικά συστήματα, φιλοσοφικά συστήματα, συστήματα επικοινωνίας, στο ηλιακό σύστημα ή στο νευρικό σύστημα. Υπάρχουν επίσης συστήματα αριθμών και εξισώσεων, συστήματα αξιών και νόμων, σύστημα επιχείρησης, ηλεκτρονικό σύστημα, σύστημα ελέγχου κ.ο.κ.

Στη Γενική Θεωρία Συστημάτων (ΓΘΣ) τα σύστημα ορίζεται ως μια «ομάδα από ενότητες και οι μεταξύ τους σχέσεις» (Miller, 1965, σελ. 200). Οι Hall και Fagan (1956) ορίζουν το σύστημα ως ένα σύνολο από αντικείμενα και τις σχέσεις μεταξύ των αντικειμένων και μεταξύ των χαρακτηριστικών τους. Τα αντικείμενα είναι τα δομικά στοιχεία του συστήματος, τα χαρακτηριστικά είναι οι ιδιότητες των αντικειμένων, και οι σχέσεις που συνδέουν το σύστημα. Ένα σύστημα δεν είναι συλλογή από στοιχεία αλλά μια οργάνωση από αλληλοεξαρτώμενες ενότητες, στην οποία η συμπεριφορά ενός στοιχείου επηρεάζεται από τη συμπεριφορά των άλλων. Όπως αναφέρει ο Miller, η κατάσταση της κάθε ενότητας διαμορφώνεται, επηρεάζεται και εξαρτάται από την κατάσταση των άλλων ενοτήτων.

Η συμπεριφορά του συστήματος εξαρτάται κυρίως από τον τρόπο με τον οποίο είναι οργανωμένες οι ενότητές του. Ο Dallos (1997, σελ. 14) σε μια παρουσίαση της συστημικής προσέγγισης παρομοιάζει τη λειτουργία του συστήματος με τη μουσική. Οι νότες που απαρτίζουν τη μουσική ακούγονται πολύ διαφορετικά αν τις ακούσουμε μεμονωμένα. Ο μεταξύ τους συνδυασμός ή η οργάνωσή τους είναι που δημιουργεί το τελικό αποτέλεσμα. Η σημασία της οργάνωσης αποδίδεται από τη Virginia Satir (1988, σελ. 159) με το παράδειγμα της δημιουργίας του ψωμιού. Τα υλικά απαρτίζουν το ψωμί ή το τσουρέκι – το νερό, η ζάχαρη, το αλεύρι – είναι πολύ διαφορετικά από το ψωμί, το αποτέλεσμα δηλαδή που προκύπτει από το μεταξύ τους συνδυασμό και την επεξεργασία.

Η ΓΘΣ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις διεργασίες επικοινωνίας και αλληλοαντίδρασης που συμβαίνουν ανάμεσα στα στοιχεία ενός συστήματος και στα χαρακτηριστικά των στοιχείων αυτών. Όπως αναφέρει ο Skinner (1986, σελ. 12), για να κατανοήσεις ένα σύστημα, δεν αρκεί να παρατηρήσεις μόνο τα μέρη του:
«Δεν είναι δυνατόν να καταλάβεις το σκάκι παρατηρώντας μόνο τα κομμάτια του. Θα πρέπει να εξετάσεις το παιχνίδι ως όλο και να δεις πώς οι κινήσεις των μερών επηρεάζουν τη θέση και τις κινήσεις των άλλων τμημάτων στο όλο πλαίσιο».
Στην αντιμετώπιση της οικογένειας με τη συστημική προσέγγιση το όλο δεν περιλαμβάνει μόνο τα μέλη, αλλά και τις αλληλοαντιδράσεις και τις διεργασίες μεταξύ των μελών της οικογένειας, οι οποίες ξεπερνούν τη δραστηριότητα του κάθε μέλους χωριστά. Μια οικογένεια δεν περιλαμβάνει τον πατέρα, τη μητέρα και τα παιδιά, ως άθροισμα από ενότητες· περιλαμβάνει επίσης τη δυναμική οργάνωση και τη μεταξύ τους συσχέτιση. Οι συνασπισμοί που αναπτύσσονται, ο τρόπος επικοινωνίας και ο ρόλος που το κάθε μέλος ή ενότητα μελών κατέχει στην οικογένεια είναι ουσιώδη στοιχεία που καθορίζουν το όλο. Τα ουσιαστικά αυτά στοιχεία που καθορίζουν το δυναμικό πλαίσιο της οικογένειας δεν μπορούμε να το παρατηρήσουμε αν δούμε τα μέλη μεμονωμένα. Η γέννηση ενός παιδιού στην οικογένεια, για παράδειγμα, δεν σημαίνει απλώς την προσθήκη ενός νέου μέλους. Σημαίνει αλλαγή στην οργάνωση και τη λειτουργία του όλου συστήματος. Με την προσθήκη του νέου μέλους γίνεται μια ανακατανομή των ρόλων, των συνασπισμών και του τρόπου επικοινωνίας της οικογένειας.

Στην εξέλιξη της συστημικής προσέγγισης κατά τη δεύτερης τάξης κυβερνητική περίοδο, με την επίδραση που δέχτηκε από την επιστημονική θέση του κονστρουκτιονισμού και του κοινωνικού κονστρουκτιονισμού, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην αλληλεπίδραση και την επικοινωνία των νοημάτων και των εννοιών. Βασική ενότητα δηλαδή του συστήματος δεν θεωρείται μόνο η αλληλεπίδραση των ενοτήτων-μελών, αλλά και η αλληλεπίδραση των εννοιών και των νοημάτων (interchange of meanings). Οι νέες σχολές στα πλαίσιο της θεραπείας οικογένειας – η θεραπεία μέσω αφήγησης και η ερμηνευτική – βασίζονται στην επικοινωνία νοημάτων ανάμεσα στο θεραπευόμενο και στο θεραπευτή (Goolishian & Anderson, 1987· Hoffman, 1993· Parry & Doan, 1994· Dallos, 1997· Παπαδιώτη-Αθανασίου, 2000).

Από το βιβλίο της Βασιλικής Παπαδιώτη-Αθανασίου: “οικογένεια και όρια / συστημική προσέγγιση”, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα. 
 
logo only ai BLACK
Advertisements

One thought on “Έννοια του συστήματος

  1. Παράθεμα: Η συστημική προσέγγιση και … τα οικογενειακά Μυστικά | ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s