Mιλάμε στα παιδιά για την οικονομική κρίση

Η ανεργία χτυπάει και τη δική μας πόρτα. Η οικονομική κρίση επηρεάζει το πορτοφόλι του σπιτιού. Πώς μπορούμε να μιλήσουμε στα παιδιά για τις αλλαγές που αυτή συνεπάγεται χωρίς να τα γεμίσουμε άγχος και ανασφάλεια;

Kάποτε πιστεύαμε ότι η ανεργία ήταν φυσική κατάληξη του ανεπάγγελτου, εκείνου που δεν σπούδασε, του τεμπέλη και ενίοτε του άτυχου. Το φαινόμενο της ανεργίας που στοιχειώνει πλέον τη ζωή εκατομμυρίων Ελλήνων, και όχι μόνο, δεν έχει καμία σχέση με αυτό που γνώριζαν οι προηγούμενες γενιές. Σήμερα, άνεργος μπορεί να είναι οποιοσδήποτε, ανεξαρτήτως ακαδημαϊκών προσόντων, είδους εργασίας και καταγωγής. Ο καθένας από εμάς είναι ένας εν δυνάμει άνεργος, εάν δεν είναι ήδη άνεργος!

Η κατάσταση είναι στενάχωρη, καταθλιπτική και αφάνταστα ενοχλητική. Ντρεπόμαστε γιατί χάσαμε τη δουλειά μας. Ακόμα κι όταν ξέρουμε ότι δεν ήταν δικό μας λάθος. Τα πράγματα γίνονταν ακόμη πιο δύσκολα όταν είμαστε γονείς. Πώς να εξηγήσουμε στα παιδιά τι συμβαίνει, χωρίς να τα γεμίσουμε άγχος κι ανασφάλεια; Κι όταν είναι μικρά θα καταλάβουν γιατί η ζωή μας πρέπει να αλλάξει; Θα μας βλέπουν το ίδιο ή θα ντρέπονται για εμάς;

Αντιμετωπίζουμε ψύχραιμα την κατάσταση

«Το σημαντικότερο όλων είναι να μπορέσουμε πρώτα εμείς οι ίδιοι να βρούμε τρόπους ώστε να κατευνάσουμε το άγχος και την ανασφάλεια που μπορεί να νιώθουμε σε μία τέτοια κατάσταση», εξηγεί η ψυχολόγος – οικογενειακή θεραπεύτρια κα Αθανασία Τριανταφυλλοπούλου.

Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να διαχειριστούμε με ψυχραιμία τη δύσκολη αποστολή τού να εξηγήσουμε στα παιδιά όσα πρέπει να γνωρίζουν. Εξάλλου, συνεχίζει η κα Τριανταφυλλοπούλου, «τα παιδιά αντιλαμβάνονται τα συναισθήματά μας περισσότερο από τα λόγια μας. Έτσι, χρειάζεται να αξιοποιήσουμε πρώτα εμείς όλες τις πηγές στήριξης, δύναμης και δημιουργικότητας που υπάρχουν μέσα μας, αλλά και στο περιβάλλον μας, στενό ή ευρύτερο».

Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να τους εξηγήσουμε τι συμβαίνει, χρησιμοποιώντας εκφράσεις κατανοητές για την ηλικία τους.

Λέμε στα παιδιά την αλήθεια

Aφού κάνουμε το πρώτο σημαντικό βήμα, προχωράμε αποφασιστικά στο δεύτερο: «λέμε στα παιδιά την αλήθεια». Βασική προϋπόθεση είναι να τους εξηγήσουμε τι συμβαίνει, να μην τα αποκόψουμε από την πραγματικότητα, χρησιμοποιώντας όμως εκφράσεις κατανοητές για την ηλικία τους. Για παράδειγμα, λέει η ψυχολόγος-οικογενειακή θεραπεύτρια, στα μικρά παιδιά μπορούμε να πούμε ότι «ο μπαμπάς ή η μαμά δεν θα δουλεύει για κάποιο διάστημα κι αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αλλάξουμε κάποιες συνήθειές μας». Σε ένα μεγαλύτερο παιδί, μπορούμε να μιλήσουμε για την ανεργία, την απόλυση, το κλείσιμο μιας επιχείρησης ή την κατάσταση που επικρατεί στη χώρα μας.

Εναλλακτικές λύσεις

Οι αλλαγές που χρειάζεται να κάνουμε μπορεί να μην είναι απαραίτητα δυσάρεστες. Ιδιαιτέρως εάν ακούμε τις ιδέες των παιδιών και τα βοηθάμε να βρουν εναλλακτικές δραστηριότητες. «Τα κάνουμε συμμέτοχους, κρατώντας βέβαια πάντα την ευθύνη», υπογραμμίζει η κα Τριανταφυλλοπούλου.

Ανάλογα έπραξε και η Κατερίνα Π., πρώην καθηγήτρια Αγγλικών σε φροντιστήριο του Πειραιά, η οποία εργαζόταν αδιάλειπτα από τότε που ήταν φοιτήτρια. Όταν απολύθηκε, αναγκάστηκε να μιλήσει στις δύο κόρες της, 8 και 10 ετών αντιστοίχως, τις οποίες μεγαλώνει μόνη της. Έπρεπε να σταματήσουν το μπαλέτο και το θεατρικό παιχνίδι, γιατί ο μισθός της μαμάς δεν υπήρχε πια. «Αισθανόμουν τόσο άβολα. Πρώτη φορά στη ζωή μου σκέφτηκα τόσο πολύ πριν μιλήσω σε κάποιον. Το απίστευτο είναι πως, όταν άρχισα να τους εξηγώ, χαμογέλασαν», λέει η 40χρονη Κατερίνα. Στιγμιαία πίστεψα ότι δεν κατάλαβαν γιατί μιλούσα, προσθέτει, ωστόσο μετά από δευτερόλεπτα μου είπαν: «Μαμά, ξέραμε ότι κάτι σε απασχολεί και στεναχωριόμασταν γιατί πιστεύαμε πως ήταν δικό μας λάθος. Θυμώνεις πολύ τελευταία και φωνάζεις». Εκείνο το βράδυ, οι τρεις τους μίλησαν πολύ και βρήκαν κάποιες ανέξοδες εναλλακτικές λύσεις για να διασκεδάζουν τα κορίτσια.

Απαραίτητη η ειλικρίνεια

Η ειλικρίνεια πρέπει να είναι παρούσα σε κάθε βήμα της επαφής μας με τα παιδιά. Το ότι είμαστε γονείς δεν αφαιρεί κάτι από την ανθρώπινη υπόστασή μας. Τα παιδιά πρέπει να ξέρουν πώς νιώθουμε. Εάν φοβόμαστε ή στεναχωριόμαστε. Συναισθήματα φυσιολογικά όταν βιώνουμε δύσκολες καταστάσεις. «Αλλά πάντα πρέπει να έχουμε τον έλεγχο αυτών των συναισθημάτων, χωρίς δραματικές εντάσεις. Στα λόγια μας, όταν περιγράφουμε μια δύσκολη κατάσταση, χρειάζεται να υπάρχει η ελπίδα. Η κατάσταση είναι προσωρινή και όχι μόνιμη», συμβουλεύει η ψυχολόγος-οικογενειακή θεραπεύτρια.

Στην περίπτωση που η ανεργία μάς υποχρεώνει να αλλάξουμε σπίτι ή ακόμα και πόλη, οφείλουμε να προετοιμάσουμε εγκαίρως τα παιδιά και να τους δώσουμε κίνητρα για να υποδεχθούν με αισιοδοξία τη νέα σελίδα στη ζωή τους. Εξάλλου, η ζωή προχωράει και μέσα από αυτή εξελισσόμαστε κι εμείς. Η ενίσχυση της συνεργατικότητας και της συνοχής της οικογένειας είναι βασικό εργαλείο για τη μετάβασή της σε ένα άλλο επίπεδο. Μέσα από ένα τόσο σοβαρό, αλλά όχι άλυτο, πρόβλημα, οι οικογένειες που επιλέγουν να δουλέψουν τις σχέσεις τους βγαίνουν πιο ισχυρές. Η επαφή μας με τα παιδιά, η επιλογή της ανοιχτής επικοινωνίας ώστε να διατυπώνουν τις απορίες τους, να μας μιλούν για τα συναισθήματα ή τις σκέψεις τους είναι η καλύτερη μέθοδος για να απαλλαχθούμε τουλάχιστον από εκείνες τις δυσκολίες που δεν σχετίζονται άμεσα με την ανεργία.

Όσο διαρκεί το ταξίδι μας από την παλιά μας δουλειά στην καινούργια -που αργά ή γρήγορα πρέπει να πιστεύουμε ότι θα έρθει και να δραστηριοποιούμαστε γι’ αυτό- δεν πρέπει να μιλάμε στα παιδιά μας μόνο για όσα πρέπει να αλλάξουμε. «Μιλάμε ταυτόχρονα και για όσα παραμένουν σταθερά, όπως είναι η αγάπη, η στήριξη, η επικοινωνία, το παιχνίδι, η γνώση, η ζωή, οι σχέσεις», εξηγεί η κα Τριανταφυλλοπούλου.

Ο ρόλος του σχολείου

Σε αυτή τη φάση της ζωής μας, το σχολείο μπορεί να αποδειχθεί απρόσμενος σύμμαχος. Ας μην ξεχνάμε ότι πρόκειται για τη δεύτερη οικογένεια των παιδιών, όπου ζουν και δημιουργούν πέντε μέρες της εβδομάδας, εννέα μήνες το χρόνο. Όπως μας εξηγεί η κα Άννα Τσαγγαρινού, εκπαιδευτικός και διευθύντρια δημοτικού σχολείου, όταν υπάρχει πρόβλημα ανεργίας στην οικογένεια τα παιδιά επηρεάζονται, γιατί οι γονείς δεν μπορούν να τους προσφέρουν ό,τι τους πρόσφεραν και να απαντήσουν στις αγωνίες τους, επειδή και οι ίδιοι δεν μπορούν να διαχειριστούν τις δικές τους αγωνίες. «Έτσι, επιβαρύνεται η ψυχοσυναισθηματική κατάσταση των παιδιών και η αλλαγή φαίνεται στη συμπεριφορά τους και την επίδοσή τους στο σχολείο», προσθέτει.

Το πλέον ωφέλιμο για τα παιδιά είναι να ενημερώσουμε το σχολείο γι’ αυτές τις αλλαγές. «Όταν το σχολείο είναι ενήμερο για τις αλλαγές στην οικογένεια, κατανοεί τη συμπεριφορά των παιδιών και την αντιμετωπίζει κατάλληλα και με διακριτικότητα», λέει η κα Τσαγγαρινού, η οποία εργάζεται σε μια πόλη βαρύτατα χτυπημένη από την ανεργία.

Σε κάθε περίπτωση, ο χειρισμός της κατάστασης είναι επιλογή μας. Το ίδιο και ο τρόπος με τον οποίο θα διαχειριστούμε την ανεργία μας σε σχέση με την οικογενειακή μας γαλήνη. Ωστόσο, όπως επισημαίνει η κα Τριανταφυλλοπούλου, «διατηρώντας εμείς την ελπίδα, μπορούμε να παρέχουμε στα παιδιά την ασφάλεια, τη στοργή και την αγάπη που είναι οι βάσεις για την ανάπτυξή τους». Εξάλλου, λίγη θετική σκέψη δεν βλάπτει. Δεν λύνει τα προβλήματα ούτε πληρώνει τους λογαριασμούς, αλλά μας βοηθάει να αγωνιστούμε και να δούμε τη ζωή λίγο αλλιώς. Τόσο όσο χρειάζεται για να κρατάμε ενωμένη και να κάνουμε πιο δυνατή την οικογένειά μας.

Μέσα από ένα τόσο σοβαρό, αλλά όχι άλυτο, πρόβλημα, οι οικογένειες βγαίνουν πιο ισχυρές.

Ο πολύτιμος αρωγός που λέγεται σχολείο

Ο ζωντανός οργανισμός του σχολείου δεν βοηθάει μόνο τα παιδιά μας. Στην πραγματικότητα βοηθάει την ίδια του την οντότητα, εξασφαλίζοντας μια ομαλή και δημιουργική καθημερινότητα. Η κ. Άννα Τσαγγαρινού, εκπαιδευτικός, εξηγεί ότι όταν το σχολείο γνωρίζει την κατάσταση προσπαθεί να:

  • Δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες, ώστε να μην προκαλούνται απογοητεύσεις και συναισθήματα κατωτερότητας στα παιδιά. Στόχος είναι να αποφευχθούν τα κρούσματα επιθετικότητας και η απώλεια αυθορμητισμού, να διατηρηθεί η ζωντάνια της ηλικίας τους, αλλά και να μην κλειστούν στον εαυτό τους.
  • Κατανοεί τις ανάγκες τους και δεν ασκεί ανώφελες πιέσεις στα παιδιά να πετύχουν πράγματα που δεν μπορούν.
  • Τα βοηθά να χαλιναγωγήσουν το θυμό και την επιθετικότητά τους. 
  • Το σπουδαιότερο όμως είναι ότι τα αγκαλιάζει με αγάπη και στοργή ώστε να αισθάνονται ασφαλή.

Αποφεύγουμε…

Αγωνιώντας για το αύριο, είναι ανθρώπινο να κάνουμε και λάθη στον τρόπο που χειριζόμαστε την κατάσταση. Η οικογενειακή θεραπεύτρια-ψυχολόγος Αθανασία Τριανταφυλλοπούλου μάς αποκαλύπτει κάποιες από τις «παγίδες»:

  • Δεν προσπαθούμε να διατηρήσουμε πάση θυσία το προηγούμενο επίπεδο ζωής των παιδιών, αποκόβοντάς τα από την πραγματικότητα. 
  • Δεν εκφράζουμε την απόγνωση ή την απελπισία μας και κυρίως δεν περιγράφουμε την κατάσταση ως μόνιμη, μη αναστρέψιμη ή καταστροφική. 
  • Δεν αποσύρουμε τα συναισθήματά μας από τα παιδιά, κλεισμένοι μέσα στη δική μας αγωνία και θλίψη.
  • Δεν τα εκθέτουμε σε υπερβολική πληροφόρηση (π.χ. τηλεόραση, internet κ.λπ.). 
  • Δεν τα ενοχοποιούμε για τις επιθυμίες τους (παιχνίδια, δραστηριότητες) ή για τα χρήματα που ξοδεύουμε γι’ αυτά. 
  • Δεν τα τρομάζουμε μιλώντας τους για λεπτομέρειες που δεν κατανοούν. 
  • Δεν ξεσπάμε σε αυτά τη δική μας ένταση
 
Από την Πόπη ΠαπαγεωργίουΠεριοδικό Parents, Τεύχος Μαρτίου 2013
Με τη συνεργασία της Ψυχολόγου-Οικογενειακής Θεραπεύτριας Αθανασίας Τριανταφυλλοπούλου.
 
logo only ai BLACK
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s